इन्व्हेंटरी आणि मालमत्ताAlso known as: Lot Number, Batch Code, Production Lot

बॅच नंबर Meaning

एका विशिष्ट उत्पादन रनला नियुक्त केलेला अद्वितीय ओळखकर्ता, समान परिस्थितीत एकत्र तयार केलेल्या सर्व युनिट्सची ट्रेसेबिलिटी सक्षम करतो.

Full definition

बॅच नंबर (ज्याला लॉट नंबर देखील म्हणतात) एकाच उत्पादन रनमध्ये समान परिस्थितीत एकत्र तयार केलेल्या उत्पादनांच्या गटाला नियुक्त केलेला ओळखकर्ता आहे — समान कच्चा माल, समान मशीन, समान शिफ्ट. भारतीय अन्न वितरणात, बॅच नंबर FSSAI लेबलिंग नियमांतर्गत अनिवार्य आहेत आणि ट्रेसेबिलिटीचा पाया तयार करतात: जर गुणवत्ता समस्या आढळली, तर बॅच नंबर उत्पादकाला नक्की कोणत्या युनिट्स प्रभावित आहेत हे पिनपॉइंट करण्याची आणि संपूर्ण उत्पादन लाइन काढून घेण्याऐवजी लक्ष्यित रिकॉल ट्रिगर करण्याची परवानगी देतात.

दुग्ध वितरकांसाठी, बॅच शिस्त विशेषतः महत्त्वपूर्ण आहे कारण प्रत्येक बॅचची वेगवेगळी उत्पादन तारीख आणि एक्सपायरी तारीख असते. एका आठवड्यात एकाच SKU ची तीन डिलिव्हरी मिळणाऱ्या वितरकाकडे गोदामात तीन सक्रिय बॅच आहेत. FEFO अनुपालनासाठी सर्वात लवकर एक्सपायरी असलेला बॅच आधी डिस्पॅच करणे आवश्यक आहे, आणि हे केवळ बॅच नंबर सिस्टममध्ये ट्रॅक केले जातात तेव्हाच शक्य आहे, फक्त पॅकवर छापलेले नाही.

आधुनिक ऑर्डर मॅनेजमेंट आणि डिस्ट्रिब्युशन ट्रॅकिंग प्लॅटफॉर्म प्रत्येक हँडऑफवर — इनवर्ड, स्टोरेज, पिकिंग, डिस्पॅच आणि डिलिव्हरी — बॅच नंबर कॅप्चर करतात, ऑडिट आणि अनुपालनासाठी पूर्ण चेन-ऑफ-कस्टडी रेकॉर्ड तयार करतात.

Real-world example

Amul Taaza 500ml वर बॅच B240115-PUN 15 जानेवारी 2024 ला पुणे प्लांटवर उत्पादन सूचित करते; जेव्हा गुणवत्ता तक्रार उद्भवली, तेव्हा Amul ने या विशिष्ट बॅचला समस्या ट्रेस केली आणि संपूर्ण SKU ऐवजी फक्त 4,200 युनिट्स रिकॉल केली.

Go deeper

Guides that use this term

The definition is the starting point. These walk through what it means for a working distribution business in India.

FMCG Distributor Margin & Profit Guide India: What You Really Earn in 2026

FMCG distributor margins in India range from 3-8% for packaged goods to 8-15% for dairy, but hidden costs often slash net profits to 1-3%. This guide breaks down real margin structures by category, reveals overlooked cost centres, and shows how technology can improve net margins by 2-4 percentage points.

How to Calculate Distributor ROI in FMCG: Formula, Examples & Benchmarks

Most FMCG distributors in India cannot accurately calculate their return on investment. This guide provides the exact ROI formula, worked examples across three distributor sizes, category-wise benchmarks, and actionable strategies to improve profitability.

FMCG Distribution Startup Checklist: 25 Points Before Signing Any Agreement

Signing an FMCG distributorship agreement without thorough preparation is a recipe for financial losses, legal disputes, and operational chaos. This 25-point checklist — organized across five critical categories — ensures you have every base covered before committing your capital and signing on the dotted line.

All free calculatorsROI, margin, start-up investment and trade schemes.

Where it applies

Applicable industries

This term is relevant across the following SpireStock-supported industries.

Dairy Distribution

End-to-end dairy distribution software for milk, curd, paneer, and ghee brands. Manage orders, crates, cold chain, and GST billing in one platform.

Explore industry

FMCG Distribution

Streamline FMCG distribution with order management, beat planning, retailer tracking, and GST billing. Built for Indian FMCG supply chains.

Explore industry

Beverage Distribution

Manage beverage distribution with cold chain tracking, crate management, route optimization, and real-time delivery monitoring. Try SpireStock free.

Explore industry

Bakery & Confectionery Distribution

Distribution software for bakeries and confectionery brands. Manage short-shelf-life products, daily dispatch, returns, and retailer credit efficiently.

Explore industry